Ministerstwo Klimatu i Środowiska odpowiedziało na poselską interpelację, rozwiązując część wątpliwości wokół systemu kaucyjnego. Kluczowy przepis to art. 44 ust. 2 ustawy o gospodarce opakowaniami. Wynika z niego prosto: przedsiębiorca prowadzący sklep powyżej 200 m² powierzchni sprzedaży, w którym oferuje napoje w opakowaniach kaucyjnych, jest zobowiązany pobierać i zwracać kaucję.
Jeśli ekspedient albo kierownik tłumaczy, że maszyna nie działa i nic nie może zrobić, możesz spokojnie przywołać ten przepis. Awaria kaucjomatu nie zwalnia sklepu z tego obowiązku. W takiej sytuacji placówka powinna zapewnić odbiór ręczny przy kasie.
Ministerstwo podpowiada też, co konkretnie powinien zrobić sklep: na bieżąco opróżniać urządzenia, informować o miejscu ręcznej zbiórki, a jeśli odbiór jest niemożliwy z powodu siły wyższej, np. braku prądu, personel powinien wskazać klientom najbliższy punkt zbiórki.
Za nieprzestrzeganie tych zasad grożą realne konsekwencje. Ustawa przewiduje karę od 10 000 do 500 000 zł dla sklepów powyżej 200 m², które oferują napoje w kaucjonowanych opakowaniach, a nie pobierają lub nie zwracają kaucji albo nie zbierają pustych opakowań.
Co z małym sklepem?
Tu niestety jest gorzej. Mały sklep o powierzchni do 200 m² może, ale nie musi uczestniczyć w systemie kaucyjnym w zakresie zbierania odpadów opakowaniowych. Jeśli jednak zdecyduje się zainstalować kaucjomat, to wedle eksperta dr. Sergiusza Urbana obowiązek i sposób jego realizacji wynika z umowy z operatorem kaucyjnym, i najprawdopodobniej sklep będzie musiał odbierać opakowania niezależnie od stanu maszyny, w razie awarii ręcznie.
Jeden wyjątek jest bezdyskusyjny: jeśli mały sklep sprzedaje napoje w szklanych butelkach zwrotnych objętych systemem kaucyjnym, jest z mocy ustawy zobowiązany do zbierania pustych opakowań, a niesprawność urządzenia nie zwalnia go z tego obowiązku.
Kupon z kaucjomatu to nie kasa w każdym sklepie?
To kolejna rzecz, o której wiele osób nie wie. Przepisy nie zobowiązują sklepów do stosowania automatów, więc nie określają też wymagań dla bonów kaucyjnych. Kupon czy bon z kwotą kaucji nie jest sprzeczny z przepisami, jeśli da się go łatwo spieniężyć.
Oznacza to jedno: klient ma prawo przyjść z kuponem do kasy sklepu, do którego należy automat, i zażądać wypłaty gotówki. Sklep nie może uzależniać wypłaty od dokonania zakupów.
Co do terminu ważności kuponu, przepisów brak, ale Ministerstwo Klimatu i Środowiska rekomenduje, żeby kupony kaucyjne były ważne przez co najmniej miesiąc, co ma zapewniać spójność z cyklem rozliczeniowym systemu.
I jeszcze jedna ważna rzecz: nie można zrealizować kuponu w dowolnym punkcie systemu kaucyjnego. Klient powinien dokończyć rozliczenie w tej samej placówce, w której oddał opakowania. Każdy sklep rozlicza się z operatorem osobno, więc "przenoszenie" kuponów między sieciami nie wchodzi w grę i ministerstwo nie planuje tego zmieniać. Jak dla mnie, to jest chore.
Zgniatanie butelek?
Wielu ludzi narzeka, że opakowania w stanie nienaruszonym zajmują za dużo miejsca. Resort środowiska przyznaje, że aktualnie nie widzi możliwości przyjmowania zgniecionych opakowań, co wynika z ograniczeń technicznych urządzeń, choć nie wyklucza, że w przyszłości się to zmieni.
System kaucyjny działa coraz lepiej, ale przepisy wciąż są porozrzucane po różnych aktach prawnych i sporo rzeczy wynika bardziej z rekomendacji ministerstwa niż twardego prawa. Jeśli sklep odmawia przyjęcia opakowań bez sensownego uzasadnienia, wiesz już, na co się powołać.
Ustawa bazowa (art. 44 ust. 2, czyli ten kluczowy przepis):
Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp...
Tekst jednolity (PDF bezpośrednio):
https://isap.sejm.gov.pl/.../WDU2013000.../U/D20130888Lj.pdf
Nowelizacja z 2023 r. wprowadzająca system kaucyjny:
Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1852)
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp...
Ilustracja: Gemini